Ung thư phổi đang trở thành gánh nặng tử vong ngày càng lớn trên toàn cầu. Theo ước tính của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), số người tử vong do căn bệnh này tăng từ khoảng 1,8 triệu người năm 2020 lên hơn 1,86 triệu người năm 2024. Đây vẫn là loại ung thư gây tử vong nhiều nhất thế giới. Tại Việt Nam, GLOBOCAN 2024 ghi nhận 23.085 ca mắc mới và 21.340 ca tử vong do ung thư phổi. Căn bệnh này đứng đầu trong các nguyên nhân tử vong do ung thư tại nước ta.
Vì sao mùa lạnh phổi dễ tổn thương hơn?
Lý giải nguyên nhân bệnh phổi bùng phát mạnh vào mùa đông, bác sĩ Văn Tư Uyển (Wen Siwan), chuyên khoa Hô hấp tại Bệnh viện Đồng Tế (Vũ Hán, Hồ Bắc, Trung Quốc) chỉ ra 4 cơ chế khiến phổi dễ bị tổn thương khi nhiệt độ giảm sâu:
– Co thắt đường thở: Không khí lạnh làm mạch máu và cơ phế quản co lại, gây hẹp đường dẫn khí và khó thở.
– Lông mao tê liệt: Nhiệt độ thấp làm suy giảm khả năng tự làm sạch của phổi, khiến vi khuẩn và bụi bẩn ứ đọng.

Mùa lạnh là lúc bệnh lý về phổi gia tăng (Ảnh minh họa)
– Khô niêm mạc: Không khí hanh khô làm mất lớp màng nhầy bảo vệ, tạo điều kiện cho virus và vi khuẩn tấn công trực tiếp.
– Viêm nhiễm kéo dài: Sức đề kháng tại chỗ giảm sút khiến các vết viêm nhỏ khó phục hồi, dễ tiến triển thành tổn thương mạn tính.
Dù ngủ nướng quá lâu vốn không có lợi cho nhịp sinh học, các chuyên gia vẫn thẳng thắn nhận định: Sáng trời lạnh thà nằm nán lại trên giường giữ ấm còn hơn vội vàng làm 4 việc tàn phá lá phổi, làm tăng nguy cơ ung thư phổi dưới đây:
1. Tập thể dục quá sớm hoặc quá sức ngoài trời
Dậy sớm tập luyện giữa trời giá rét hoặc vận động cường độ cao ngoài trời đều gây hại nghiêm trọng cho hệ hô hấp. Bác sĩ Mã Diễm Lượng (Ma Yanliang) từ Bệnh viện Nhân dân Đại học Bắc Kinh (Bắc Kinh, Trung Quốc) cảnh báo việc hít khí lạnh đột ngột gây kích ứng đường thở cực độ, kích hoạt quá trình oxy hóa mạnh làm tổn thương DNA tế bào niêm mạc.
Khi tập quá sức vào sáng sớm, hệ miễn dịch bị suy giảm tạm thời khiến phổi mất đi khả năng tự bảo vệ trước các tác nhân gây đột biến. Bạn chỉ nên vận động nhẹ nhàng trong nhà hoặc đợi đến khi nắng ấm mới ra ngoài tập luyện.

Tập thể dục tốt nhưng tập quá sớm hay khi quá đói bụng vào mùa lạnh thì rất hại (Ảnh minh họ)
2. Uống rượu bia hoặc hút thuốc để làm ấm
Cô gái 18 tuổi không hút thuốc, uống rượu vẫn ung thư phổi giai đoạn cuối, bác sĩ nói: “Giá người bố đừng làm vậy”ĐỌC NGAY
Nhiều người có thói quen nhấp chén rượu thuốc, rượu mạnh hoặc châm điếu thuốc ngay khi vừa ngủ dậy để xua tan cái lạnh. Thực chất, chất cồn chỉ làm giãn mạch máu ngoại vi tạo cảm giác nóng ảo nhưng lại gây ức chế hệ miễn dịch của phổi, khiến các đại thực bào mất khả năng tiêu diệt tế bào lạ.
Đặc biệt, một nghiên cứu của Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS) đăng tải trên tạp chí Cancer chỉ ra rằng những người hút điếu thuốc đầu tiên trong vòng 5 phút sau khi thức dậy có nguy cơ mắc ung thư phổi cao gấp 3,5 lần so với người trì hoãn sau 60 phút. Việc nạp cồn hay hít khói thuốc lúc bụng rỗng sáng sớm khiến độc tố ngấm thẳng vào máu cực nhanh, làm thiếu hụt vi chất sắt và vitamin tái tạo tế bào, khiến vết thương nhỏ ở phế quản âm thầm biến thành khối u ác tính.
3. Tự ý mua thuốc bồi bổ hoặc kháng sinh khi ho
Thấy xuất hiện triệu chứng ho, có đờm vào buổi sáng mùa lạnh, không ít người rất “chăm” tự mua kháng sinh hoặc thực phẩm chức năng bồi bổ mà không có chỉ định y khoa. Bác sĩ Văn Tư Uyển khẳng định việc dùng thuốc sai quy chuẩn chẳng khác nào tự tay phá hủy hàng rào bảo vệ của chính mình.

Lạm dụng thuốc không chỉ hại dạ dày, gan hay thận mà lâu ngày còn hại cả phổi (Ảnh minh họa)
Sự tích tụ hóa chất cùng tình trạng kháng thuốc khiến phổi đánh mất khả năng đề kháng tự nhiên. Thay vì tự điều trị tại nhà, bạn nên đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường, đồng thời bổ sung dinh dưỡng từ thực phẩm tự nhiên giàu axit folic và protein chất lượng cao để củng cố hệ miễn dịch từ bên trong.
4. Đóng kín cửa cả ngày lẫn đêm để giữ ấm
Vì sợ lạnh, nhiều gia đình đóng chặt toàn bộ cửa sổ suốt ngày đêm, thậm chí kết hợp bếp than hoặc thiết bị sưởi không thông khí. Theo cảnh báo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ô nhiễm không khí trong nhà do đun nấu và sưởi ấm kém thông khí ước tính gây ra khoảng 3,2 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn cầu, trong đó có tỷ lệ lớn ca mắc ung thư phổi.
Không gian tù đọng khiến nồng độ khí độc và vi khuẩn trong nhà tăng cao gấp nhiều lần so với ngoài trời, dễ gây viêm mủ mạn tính và xơ hóa phế quản. Bác sĩ Mã Diễm Lượng khuyên bạn nên mở cửa thông gió vào những khung giờ nắng ấm trong ngày để làm sạch không gian sống.

Dù mùa lạnh, cũng cần mở cửa vừa phải để thông khí, đặc biệt là ki nấu ăn hay dùng lò sưởi/máy sưởi (Ảnh minh họa)
Cần chú ý ngay khi cơ thể xuất hiện 5 tín hiệu sớm nhất cảnh báo phổi đang bị tổn thương dưới đây:
– Ho húng hắng nhẹ vào sáng sớm hoặc khi vừa gặp gió lạnh do niêm mạc đường thở bị kích ứng.
– Thở khò khè, rít nhẹ khi nằm xuống bởi đường dẫn khí bắt đầu sưng nề và thu hẹp.
– Nhanh hụt hơi khi leo cầu thang dù trước đây vẫn đi lại hoàn toàn bình thường.
– Tức nặng âm ỉ vùng ngực hoặc bả vai khi hít sâu do màng phổi bị kích thích.
– Mệt mỏi, uể oải kéo dài không rõ nguyên nhân vì lượng oxy trao đổi qua phổi suy giảm.
Nguồn và ảnh: JFdaily, WHO,People Leap
