Không hề có vị ngọt gắt của đường tinh luyện, những món ăn sáng quen thuộc với người Việt dưới đây vẫn “dư sức” khiến đường huyết tăng vọt, tàn phá tuyến tụy và nuôi bệnh tiểu đường.
Bệnh đái tháo đường (tiểu đường) đang trở thành mối đe dọa sức khỏe nghiêm trọng trên phạm vi toàn cầu. Theo ấn bản thứ 11 của báo cáo Diabetes Atlas do Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF) công bố, thế giới ghi nhận khoảng 589 triệu người trưởng thành (độ tuổi từ 20 đến 79) sống chung với bệnh tiểu đường vào năm 2024, gây ra 3,4 triệu ca tử vong (chiếm 9,3% tổng số ca tử vong ở nhóm tuổi này). Tại Việt Nam, số liệu thống kê cho thấy có gần 2,5 triệu người mắc bệnh, trong đó khoảng 945.000 trường hợp hoàn toàn chưa phát hiện mình mang bệnh.
Trái với suy nghĩ phổ biến của nhiều người rằng chỉ có bánh kẹo hay nước ngọt mới làm tăng đường huyết, trên thực tế, nhiều món ăn sáng quen thuộc có vị mặn hoặc nhạt vẫn chứa hàm lượng carbohydrate rất cao, dễ khiến chỉ số glucose trong máu tăng vọt sau khi ăn. Dưới đây là 5 món ăn sáng phổ biến tại Việt Nam nằm trong nhóm cảnh báo của các chuyên gia y tế:
1. Bánh mì trắng và các món chế biến từ bột tinh chế
Cảnh báo từ bác sĩ tim mạch Dariush Mozaffarian — Giáo sư Y khoa tại Đại học Tufts (Mỹ) — cho biết bánh mì trắng, bánh cuốn, bánh bao hay bánh phở đều trải qua quá trình tinh chế kỹ lưỡng, làm mất đi hầu hết lớp cám và chất xơ tự nhiên. Khi tiêu thụ vào bữa sáng lúc bụng rỗng, các enzym tiêu hóa sẽ nhanh chóng phân giải tinh bột thành đường glucose, khiến đường huyết tăng phi mã và ép tuyến tụy vận hành hết công suất để tiết insulin.
Một phân tích tổng hợp đăng trên tạp chí Critical Reviews in Food Science and Nutrition (2023) cũng xác nhận việc thay thế ngũ cốc tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt giúp kiểm soát chỉ số đường huyết và nồng độ insulin sau ăn hiệu quả hơn rõ rệt.
2. Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ
Các món ăn chiên ngập dầu như quẩy giòn hay bánh rán mặn tuy không có vị ngọt nhưng lại âm thầm tàn phá độ nhạy insulin của cơ thể. Sự kết hợp giữa tinh bột cùng chất béo bão hòa và mỡ biến tính ở nhiệt độ cao sẽ làm gia tăng lượng axit béo tự do trong máu, gây cản trở các thụ thể tiếp nhận insulin tại tế bào.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí The American Journal of Clinical Nutrition (2014) chỉ ra rằng những người ăn đồ chiên rán từ 4 đến 6 lần/tuần có nguy cơ mắc tiểu đường type 2 cao hơn 39% so với nhóm tiêu thụ dưới 1 lần/tuần.
3. Thịt chế biến sẵn
Theo bác sĩ nội tiết Silvana Obici — Trưởng khoa Nội tiết tại Stony Brook Medicine (Mỹ) —, các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, lạp xưởng hay thịt nguội thường khiến người tiêu dùng mất cảnh giác vì vị mặn đặc trưng. Tuy nhiên, nhóm thực phẩm này lại chứa hàm lượng cao muối, chất béo bão hòa cùng chất bảo quản, trong khi hoàn toàn thiếu vắng chất xơ.
Một nghiên cứu diện rộng công bố trên tạp chí The Lancet Diabetes & Endocrinology (2024) khảo sát trên gần 2 triệu người trưởng thành tại 20 quốc gia đưa ra cảnh báo: Tiêu thụ đều đặn 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày (tương đương 1 cây xúc xích nhỏ) làm tăng 15% nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2.
4. Xôi và các món ăn chế biến từ gạo nếp
Dưới góc nhìn y khoa, xôi không phải là lựa chọn thích hợp cho bữa sáng thường xuyên đối với người muốn phòng ngừa bệnh tiểu đường. Gạo nếp sở hữu hàm lượng carbohydrate cao cùng cấu trúc tinh bột amylopectin rất dễ bị phân hủy nhanh trong cơ thể, khiến cơ thể dung nạp lượng lớn tinh bột trong thời gian ngắn và buộc tuyến tụy phải tăng tốc tiết insulin.
Bên cạnh đó, thói quen ăn xôi kết hợp với ruốc, chả chiên, lạp xưởng hay mỡ hành làm tăng vọt tổng năng lượng của bữa sáng. Việc duy trì sự kết hợp giữa lượng tinh bột cao và chất béo dư thừa trong thời gian dài sẽ thúc đẩy tích mỡ nội tạng, làm gia tăng nguy cơ kháng insulin.
5. Thực phẩm chế biến siêu sẵn và đồ đóng gói ăn liền
Các loại bánh quy mặn, đồ ăn sáng đóng gói hay thực phẩm ăn liền tiện lợi đại diện cho nhóm thực phẩm chế biến siêu sẵn (UPFs). Phân tích tổng hợp trên Diabetes & Metabolism Journal (2025) từ 12 nghiên cứu đoàn hệ đã xác minh mối liên hệ trực tiếp giữa việc tiêu thụ thường xuyên thực phẩm UPFs và gia tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2.
Các sản phẩm đóng gói này thường chứa nhiều tinh bột tinh chế và muối nhưng lại thiếu hụt vi chất cũng như chất xơ. Việc duy trì bữa sáng đơn điệu bằng đồ đóng gói mà không bổ sung rau xanh hay đạm nạc sẽ gây mất cân bằng dinh dưỡng nghiêm trọng, làm giảm khả năng kiểm soát đường huyết của cơ thể.