Theo số liệu mới nhất của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), năm 2024 thế giới có khoảng 589 triệu người trưởng thành từ 20-79 tuổi đang sống chung với đái tháo đường. Con số này được dự báo tiếp tục tăng, lên khoảng 852,5 triệu người vào năm 2050.
Đáng lo ngại, số người tử vong liên quan đến đái tháo đường cũng ngày càng tăng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính căn bệnh này gây khoảng 2 triệu ca tử vong trên toàn cầu trong năm 2023, cao gấp đôi so với năm 2000. WHO đồng thời ghi nhận số người mắc đái tháo đường đã tăng mạnh trong hơn hai thập kỷ qua.
Bác sĩ Trương Nhân Linh, Trưởng khoa Nội tiết, Bệnh viện Xuanwu thuộc Đại học Y khoa Thủ đô (Bắc Kinh, Trung Quốc), cho rằng sự gia tăng tử vong ở người mắc đái tháo đường phần lớn liên quan đến những biến chứng diễn tiến âm thầm. Trong đó, chế độ ăn uống thiếu hợp lý có thể góp phần làm tình trạng bệnh trở nên khó kiểm soát.
Theo chuyên gia này, bữa sáng là một trong những thời điểm người bệnh cần đặc biệt lưu ý. Một số món ăn tưởng như tiện lợi, bổ dưỡng nhưng có thể khiến đường huyết biến động mạnh.
4 kiểu ăn sáng người tiểu đường nên hạn chế
Cùng mắc đái tháo đường nhưng khả năng kiểm soát đường huyết của mỗi người có thể khác nhau. Có người duy trì chỉ số tương đối ổn định, trong khi một số người lại gặp tình trạng đường huyết tăng nhanh sau ăn, kèm cảm giác mệt mỏi hoặc khó chịu.
Bác sĩ Trương Nhân Linh cảnh báo 4 nhóm thực phẩm dưới đây có thể gây bất lợi cho việc kiểm soát đường huyết nếu được sử dụng thường xuyên.
1. Nước ép hoa quả tươi
Nhiều người có thói quen bắt đầu ngày mới bằng một ly nước cam hoặc nước ép trái cây vì cho rằng đây là cách bổ sung vitamin và tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, với người mắc đái tháo đường, việc uống nước ép thay cho trái cây nguyên quả cần được cân nhắc.
Quá trình ép có thể làm mất phần lớn chất xơ vốn có trong trái cây. Khi đó, đường trong nước ép được cơ thể hấp thu nhanh hơn so với khi ăn nguyên quả, từ đó có thể khiến đường huyết tăng nhanh.
Bác sĩ Trương cho biết: “Các nghiên cứu y khoa đã chứng minh thói quen uống nước ép hàng ngày làm tăng mạnh nguy cơ mắc đái tháo đường type 2. Với người đã mắc bệnh, ăn nguyên quả chưa qua chế biến sau bữa ăn chính mới là phương pháp nạp vitamin an toàn”.
Vì vậy, thay vì thường xuyên dùng nước ép để thay thế bữa ăn hoặc trái cây nguyên quả, người bệnh nên chú ý khẩu phần và ưu tiên những lựa chọn phù hợp với tình trạng đường huyết của mình.
2. Ngũ cốc ngọt, bánh quy và thực phẩm chế biến sẵn
Các loại ngũ cốc ăn liền, bánh quy, bánh bông lan hay bánh mì ngọt thường được lựa chọn vào buổi sáng vì nhanh chóng và tiện lợi. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm trong nhóm này chứa lượng carbohydrate tinh chế cao, trong khi hàm lượng chất xơ và protein có thể không tương xứng.
Khi ăn những thực phẩm này lúc bụng đói, đường huyết có thể tăng nhanh. Ở người mắc đái tháo đường, việc thường xuyên lựa chọn các món giàu carbohydrate tinh chế cũng có thể khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn.
Tình trạng đường huyết biến động sau ăn nếu lặp lại thường xuyên có thể ảnh hưởng bất lợi đến quá trình kiểm soát bệnh. Do đó, người bệnh nên cân nhắc kết hợp tinh bột với nguồn protein và chất xơ thay vì chỉ ăn các món giàu tinh bột tinh chế vào buổi sáng.
3. Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ
Quẩy nóng, bánh rán, khoai tây chiên hay các loại bánh sử dụng nhiều chất béo thường hấp dẫn bởi hương vị và độ giòn. Tuy nhiên, đây không phải lựa chọn lý tưởng nếu xuất hiện thường xuyên trong chế độ ăn của người mắc đái tháo đường.
Theo bác sĩ Trương, việc tiêu thụ quá nhiều dầu mỡ có thể làm chậm quá trình tiêu hóa, đồng thời liên quan đến tình trạng rối loạn chuyển hóa lipid và giảm độ nhạy insulin.
Bác sĩ Trương cảnh báo: “Nạp quá nhiều dầu mỡ vào buổi sáng làm chậm quá trình tiêu hóa nhưng lại kích hoạt các phản ứng viêm mạn tính trong cơ thể, gây tăng mỡ máu và giảm độ nhạy của insulin. Việc tiêu thụ thường xuyên đồ chiên rán không chỉ khiến chỉ số đường huyết dao động khó lường mà còn làm tăng nguy cơ béo phì, xơ vữa động mạch và biến chứng tim mạch, vốn là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở người bệnh đái tháo đường”.
Vì vậy, thay vì thường xuyên lựa chọn món chiên rán cho bữa sáng, người bệnh nên ưu tiên các phương pháp chế biến ít dầu mỡ hơn.
4. Thực phẩm chế biến đậm đà, chứa nhiều muối
Thịt nguội, xúc xích, dưa muối hay các món nước dùng đậm vị có thể khiến bữa sáng trở nên hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, lượng muối và natri cao trong chế độ ăn lại là yếu tố người mắc đái tháo đường cần lưu ý.
Muối không trực tiếp khiến đường huyết tăng ngay lập tức, nhưng tiêu thụ quá nhiều natri có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp. Trong khi đó, người mắc đái tháo đường vốn có nguy cơ gặp các vấn đề liên quan đến tim mạch và thận.
Do đó, duy trì chế độ ăn quá mặn trong thời gian dài có thể gây thêm áp lực lên hệ tim mạch và ảnh hưởng đến việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ đi kèm bệnh đái tháo đường.
Không nên bỏ bữa sáng
Dù cần hạn chế những nhóm thực phẩm trên, người có đường huyết cao không nên vì thế mà bỏ bữa sáng. Thay vào đó, bữa ăn đầu ngày cần được xây dựng cân đối hơn.
Ảnh minh họa
Bác sĩ Trương khuyến nghị người có đường huyết cao ưu tiên nguồn protein chất lượng như trứng luộc, đạm thực vật, kết hợp một lượng vừa phải tinh bột nguyên cám và bổ sung nhiều rau xanh.
Sau bữa ăn, người bệnh cũng có thể dành thời gian vận động nhẹ nhàng, phù hợp với tình trạng sức khỏe, nhằm hỗ trợ quá trình chuyển hóa năng lượng.
Quan trọng hơn, chế độ ăn cần được điều chỉnh phù hợp với tình trạng bệnh và kế hoạch điều trị của từng người. Việc lựa chọn thực phẩm hợp lý, đặc biệt ngay từ bữa sáng, có thể góp phần giúp người mắc đái tháo đường kiểm soát đường huyết tốt hơn.