Từ những món ăn sống, tái đến thực phẩm chưa được nấu chín kỹ, thói quen chế biến và sử dụng không đúng cách có thể làm tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng.
Thời gian gần đây, các món ăn tươi sống, thực phẩm tái, lên men hoặc được chế biến theo cách giữ lại “vị ngọt tự nhiên” ngày càng được nhiều người lựa chọn. Tuy nhiên, bên cạnh sự mới lạ về hương vị, những món ăn này cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ký sinh trùng nếu không được xử lý đúng cách.
Một số người vẫn nghĩ rằng chỉ cần rửa kỹ thực phẩm hoặc trụng qua nước sôi là có thể loại bỏ nguy cơ.
Tuy nhiên, nhiều loại ký sinh trùng có khả năng tồn tại dai dẳng, trong khi trứng và ấu trùng có thể vẫn còn nếu nhiệt độ hoặc thời gian nấu chưa đủ.
Theo TS.BS Nguyễn Văn Đề – nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Ký sinh trùng, Trường Đại học Y Hà Nội, từng chia sẻ, phần lớn ký sinh trùng chỉ bị tiêu diệt khi thực phẩm được nấu chín hoàn toàn ở nhiệt độ thích hợp. Việc ăn đồ sống, tái, ngâm rượu, chanh hoặc chỉ chần sơ qua nước nóng vẫn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm bệnh.
Phần lớn ký sinh trùng vẫn tồn tại nếu nhiệt độ và thời gian nấu chưa đủ.
5 nhóm thực phẩm cần đặc biệt lưu ý gồm:
1. Thịt ếch
Thịt ếch giàu protein, ít chất béo và là thực phẩm quen thuộc trong nhiều gia đình. Dù vậy, ếch cũng có thể là vật chủ trung gian của nhiều loại ký sinh trùng, trong đó đáng chú ý là ấu trùng sán nhái (Sparganum).
Khi ăn phải thịt ếch chưa chín kỹ, ấu trùng có thể xâm nhập cơ thể và di chuyển tới nhiều vị trí như da, mắt, não hoặc hệ thần kinh trung ương. Biểu hiện bệnh phụ thuộc vào nơi ký sinh, có thể từ những u nổi dưới da đến tổn thương nghiêm trọng ở hệ thần kinh.
Để hạn chế nguy cơ, người dân nên mua ếch tại các cơ sở uy tín, làm sạch kỹ và nấu chín hoàn toàn. Các món ếch tái, nướng chưa chín hoặc lẩu chỉ nhúng trong thời gian ngắn không nên sử dụng.
Thịt ếch chứa nhiều ký sinh trùng, đặc biệt là ấu trùng sán nhái.
2. Cá sống và sashimi
Sashimi và các món cá sống ngày càng xuất hiện phổ biến tại Việt Nam. Tuy nhiên, không phải mọi loại cá đều thích hợp để ăn sống.
Cá nước ngọt có thể mang sán lá gan nhỏ, sán lá ruột cùng nhiều loại ký sinh trùng khác. Trong khi đó, cá biển cũng có khả năng chứa ấu trùng giun Anisakis nếu không được cấp đông và xử lý đúng tiêu chuẩn.
Việc ngâm cá với mù tạt, chanh, giấm hoặc rượu được nhiều người cho rằng có thể loại bỏ ký sinh trùng. Tuy nhiên, những phương pháp này hầu như không đủ hiệu quả.
Nếu muốn ăn sashimi, người dùng nên lựa chọn các nhà hàng uy tín, sử dụng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn dành riêng cho món ăn sống.
Không phải mọi loại cá đều thích hợp để ăn sống.
3. Củ năng, củ mã thầy và các loại củ sống dưới nước
Củ năng (mã thầy) thường được sử dụng theo cách ăn sống, ép nước hoặc chế biến thành món tráng miệng. Do phát triển trong môi trường bùn nước, loại củ này có thể bị nhiễm trứng ký sinh trùng nếu nguồn nước bị ô nhiễm.
Sán lá ruột Fasciolopsis buski là một trong những nguy cơ được nhắc đến. Trong trường hợp nuốt phải trứng hoặc ấu trùng còn sống, người bệnh có thể xuất hiện đau bụng, tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa, thậm chí viêm đường ruột nếu tình trạng nhiễm nặng.
Để đảm bảo an toàn, củ cần được rửa sạch, gọt vỏ và nên ưu tiên sử dụng sau khi nấu chín thay vì ăn sống.
Củ năng cần được rửa sạch, nấu chín thay vì ăn trực tiếp.
4. Ốc nước ngọt
Các loại ốc đồng, ốc bươu và nhiều loại ốc nước ngọt khác được nhiều người ưa chuộng. Tuy nhiên, nhóm thực phẩm này có thể đóng vai trò vật chủ trung gian của nhiều loại ký sinh trùng nguy hiểm, trong đó có sán lá phổi, giun đầu gai và một số loại sán khác.
Những món ốc hấp hoặc luộc chưa đạt độ chín cần thiết có thể khiến ký sinh trùng vẫn tồn tại trong phần thịt.
Các chuyên gia khuyến cáo cần ngâm ốc để loại bỏ bùn đất, chế biến ở nhiệt độ cao và đảm bảo thịt ốc chín hoàn toàn trước khi sử dụng.
Người dân cũng cần thận trọng khi sử dụng ốc bươu vàng. Đây không chỉ là sinh vật ngoại lai xâm hại mà còn có nguy cơ mang nhiều loại ký sinh trùng hơn so với một số loài ốc bản địa.
Ốc nước ngọt đặc biệt là ốc bươu cần được nấu chín ở nhiệt độ cao.
5. Tôm say, cua ngâm rượu
Tôm say, cua ngâm rượu hay cua muối được nhiều người yêu thích bởi hương vị đặc trưng. Tuy nhiên, nguy cơ có thể xuất hiện nếu những nguyên liệu này không được nấu chín.
Cua và tôm nước ngọt có thể mang sán lá phổi cùng các loại ký sinh trùng khác. Sau khi vào cơ thể, chúng có thể gây tổn thương đường tiêu hóa và di chuyển tới phổi, gan, thậm chí não, từ đó dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.
Đáng lưu ý, rượu không thể tiêu diệt hoàn toàn ký sinh trùng. Vì vậy, những món “say rượu” được chế biến từ nguyên liệu sống vẫn có nguy cơ gây nhiễm.
Ký sinh trùng từ cua ngâm có thể gây ra biến chứng nặng.
Rửa kỹ hay chần nước sôi vẫn không thay thế việc nấu chín
Theo các chuyên gia ký sinh trùng, phần lớn ký sinh trùng chỉ được tiêu diệt khi thực phẩm đạt độ chín hoàn toàn, với nhiệt độ phù hợp và đủ thời gian. Vì vậy, việc chần nhanh qua nước sôi hoặc ngâm thực phẩm trong giấm, chanh, rượu hay sử dụng gia vị cay không thể thay thế quá trình nấu chín.
Người dân cũng nên chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đồng thời sử dụng dao và thớt riêng cho thực phẩm sống, chín nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm chéo.
Trong trường hợp xuất hiện các triệu chứng như đau bụng kéo dài, tiêu chảy, sốt, nổi mẩn, ho dai dẳng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân sau khi ăn thực phẩm sống, tái, người dân cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và thực hiện các xét nghiệm cần thiết.
Các chuyên gia nhấn mạnh, thưởng thức món ăn ngon là nhu cầu chính đáng, nhưng an toàn thực phẩm vẫn cần được đặt lên hàng đầu. Sự chủ quan trong quá trình chế biến có thể tạo điều kiện để ký sinh trùng xâm nhập cơ thể và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.