Nhiều gia đình có thói quen mỗi lần về quê lại mua thịt lợn, gà nhà nuôi, cá đồng, tôm, trứng, rau vườn và hoa quả theo mùa mang lên thành phố để dùng dần. Cách làm này vừa giúp tiết kiệm chi phí, vừa tạo cảm giác yên tâm về nguồn gốc thực phẩm.
Tuy nhiên, thực phẩm có nguồn gốc quen thuộc không đồng nghĩa với việc luôn an toàn. Nếu vận chuyển trong thời gian dài, bảo quản sai nhiệt độ, cấp đông không đúng cách hoặc rã đông tùy tiện, nguy cơ mất an toàn thực phẩm vẫn có thể xảy ra.
Để bảo đảm chất lượng thực phẩm và hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, các gia đình nên lưu ý 7 nguyên tắc dưới đây khi mua thực phẩm ở quê mang về thành phố tích trữ.
1. Không nên chủ quan vì nghĩ thực phẩm quê luôn sạch và để được lâu
Thịt gà nuôi tại nhà, cá đánh bắt dưới ao, rau hái trong vườn hay trứng do gia đình tự nuôi có thể là những thực phẩm tươi ngon. Dù vậy, nguồn gốc quen thuộc không bảo đảm thực phẩm hoàn toàn không có vi khuẩn gây bệnh hoặc có thể bảo quản lâu hơn so với thực phẩm thông thường.
Đặc biệt, trong quá trình vận chuyển từ quê lên thành phố, thịt, cá, tôm và những thực phẩm dễ hỏng có thể bị ảnh hưởng nếu không được giữ lạnh đúng cách. Việc để thực phẩm trong cốp xe nóng hoặc ngoài nhiệt độ phòng trong nhiều giờ sẽ làm tăng nguy cơ mất an toàn.
Vì vậy, khi mua số lượng lớn thực phẩm tươi sống, gia đình nên chuẩn bị thùng lạnh, túi giữ nhiệt và đá gel để duy trì nhiệt độ thấp trong suốt hành trình. Sau khi về đến nhà, cần nhanh chóng đưa thực phẩm vào ngăn mát hoặc ngăn đông tùy theo thời điểm dự kiến sử dụng.
Theo khuyến cáo của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA), thực phẩm dễ hỏng không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Nếu nhiệt độ môi trường trên 32°C, khoảng thời gian này giảm xuống còn 1 giờ.
Đáng lưu ý, không thể chỉ dựa vào mùi, màu sắc hay cảm quan để đánh giá thực phẩm có còn an toàn hay không. Nếu thực phẩm đã ở ngoài điều kiện bảo quản an toàn quá lâu, việc không xuất hiện mùi lạ cũng không đồng nghĩa với việc có thể tiếp tục sử dụng.
2. Chia nhỏ thực phẩm trước khi đưa vào ngăn đông
Một sai lầm khá phổ biến là mua vài cân thịt hoặc một con gà lớn rồi cho nguyên túi vào ngăn đá. Đến khi chế biến, người dùng lại lấy cả khối thực phẩm ra rã đông, cắt một phần để nấu và cất phần còn lại vào tủ lạnh.
Cách làm này không chỉ gây bất tiện mà còn khiến thực phẩm trải qua những lần thay đổi nhiệt độ không cần thiết, làm tăng nguy cơ mất an toàn nếu xử lý không đúng cách.
Tốt nhất, khi thực phẩm còn tươi và đã được giữ lạnh đúng cách, gia đình nên chia thành từng phần vừa đủ cho một bữa ăn hoặc một lần chế biến. Mỗi phần được cho vào túi hoặc hộp đựng thực phẩm sạch, kín; có thể ghi ngày cấp đông để dễ theo dõi và sử dụng theo thứ tự.
Chẳng hạn, thịt lợn nên được chia thành các gói nhỏ theo lượng dùng mỗi bữa. Gà có thể chia thành từng phần để luộc, rang hoặc nấu canh. Cá cần được sơ chế phù hợp, đóng gói riêng để thuận tiện khi lấy ra chế biến.
Cách này giúp gia đình chỉ cần lấy đúng lượng thực phẩm cần dùng, tránh phải rã đông cả túi lớn rồi tìm cách bảo quản lại phần chưa sử dụng.
Nhiệt độ ngăn đông nên được duy trì ở mức -18°C hoặc thấp hơn. Cấp đông giúp ngăn chặn sự phát triển của nhiều loại vi sinh vật trong thời gian bảo quản, nhưng không tiêu diệt được tất cả vi khuẩn có hại đã hiện diện trong thực phẩm. Vì vậy, khâu lựa chọn, sơ chế và bảo quản ban đầu vẫn rất quan trọng.
3. Không nhồi nhét thực phẩm khiến tủ lạnh mất khả năng làm lạnh hiệu quả
Nhiều gia đình có tâm lý tích trữ càng nhiều thực phẩm càng tiết kiệm, dẫn đến việc nhồi kín thịt, cá, rau củ và đồ ăn chín trong tủ lạnh. Tuy nhiên, nếu thực phẩm được xếp quá chật, không khí lạnh khó lưu thông, khiến nhiệt độ bên trong tủ không đồng đều và hiệu quả làm lạnh có thể giảm.
Theo khuyến nghị bảo quản thực phẩm thông dụng, nhiệt độ ngăn mát nên duy trì ở mức 4°C trở xuống, còn ngăn đông ở -18°C trở xuống. Gia đình có thể sử dụng nhiệt kế chuyên dụng để kiểm tra nhiệt độ thực tế, thay vì chỉ dựa vào cảm giác lạnh khi mở cửa tủ.
Bên cạnh nhiệt độ, việc sắp xếp thực phẩm cũng cần được chú ý. Thịt, cá sống nên được đựng trong hộp kín và đặt ở vị trí thấp để nước rò rỉ không nhỏ xuống rau ăn ngay hoặc thức ăn đã nấu chín. Thực phẩm sống và thực phẩm đã chế biến cần được bảo quản tách biệt nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm chéo.
Rau củ không nên bị ép chặt đến mức dập nát, ẩm ướt. Tủ lạnh cần được vệ sinh định kỳ, đặc biệt phải lau sạch ngay khi có nước thịt, cá rò rỉ. Những thực phẩm đã hỏng hoặc có dấu hiệu bất thường cần được loại bỏ, tránh để ảnh hưởng đến các thực phẩm khác.
4. Thịt, cá để ngăn mát không thể bảo quản để ăn dần cả tháng
Ngăn mát chỉ làm chậm sự phát triển của vi khuẩn chứ không ngăn hoàn toàn quá trình này. Do đó, các gia đình không nên giữ thịt, cá tươi trong ngăn mát quá lâu với suy nghĩ rằng chỉ cần thực phẩm chưa có mùi lạ thì vẫn có thể ăn.
Theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), thịt gia cầm sống, thịt xay sống và hải sản tươi thường chỉ nên bảo quản trong ngăn mát khoảng 1-2 ngày trước khi chế biến hoặc cấp đông. Các phần thịt bò, thịt lợn nguyên miếng thường có thể bảo quản khoảng 3-5 ngày nếu được giữ trong điều kiện phù hợp.
Đối với thức ăn đã nấu chín, thời gian bảo quản trong ngăn mát thường khoảng 3-4 ngày. Đây là các mốc tham khảo chung; thời gian thực tế còn phụ thuộc vào độ tươi của thực phẩm trước khi bảo quản, nhiệt độ tủ lạnh và cách xử lý trong quá trình chế biến.
Vì vậy, nếu mua thực phẩm để dùng trong nhiều tuần, gia đình nên cấp đông sớm những phần chưa có nhu cầu sử dụng, thay vì để toàn bộ trong ngăn mát. Việc cấp đông đúng cách giúp kéo dài thời gian bảo quản, nhưng chất lượng về mùi vị, độ mềm và kết cấu vẫn có thể giảm dần theo thời gian.
5. Rã đông đúng cách, không để thịt cá ngoài bàn bếp cả buổi
Một thói quen nhiều người vẫn mắc phải là lấy thịt, cá từ ngăn đá ra đặt trên bàn bếp, bồn rửa hoặc ngâm nước ấm để nhanh mềm. Cách làm này có thể khiến bề mặt thực phẩm đạt đến nhiệt độ thuận lợi cho vi khuẩn phát triển trong khi phần bên trong vẫn còn đông cứng.
Để hạn chế nguy cơ mất an toàn, có thể áp dụng ba phương pháp rã đông phổ biến.
Rã đông trong ngăn mát: Chuyển thực phẩm từ ngăn đông xuống ngăn mát trước khi chế biến. Đây là cách dễ kiểm soát nhiệt độ, nhưng cần lên kế hoạch từ trước vì thời gian rã đông có thể kéo dài.
Rã đông bằng nước lạnh: Đặt thực phẩm trong túi kín, không rò rỉ, rồi ngâm trong nước lạnh. Nên thay nước khoảng 30 phút một lần. Sau khi rã đông bằng phương pháp này, thực phẩm cần được chế biến ngay.
Rã đông bằng lò vi sóng: Thực hiện theo hướng dẫn của thiết bị và chế biến ngay sau khi rã đông, bởi một số vị trí của thực phẩm có thể nóng lên trong quá trình làm mềm.
Không nên rã đông ở nhiệt độ phòng. Với thực phẩm đã rã đông, cũng không nên tùy tiện cấp đông trở lại nếu chưa xác định được thực phẩm đã trải qua điều kiện nhiệt độ nào. Việc cấp đông lại cần căn cứ vào phương pháp rã đông và tình trạng bảo quản thực tế.
6. Rau vườn cũng cần được sơ chế và bảo quản phù hợp
Rau quê mới hái thường được nhiều gia đình mua thành từng bó lớn vì tươi ngon và có giá hợp lý. Tuy nhiên, rau vẫn có thể nhanh hỏng nếu bị dập nát, đọng nhiều nước hoặc bảo quản không phù hợp.
Khi mang rau về, gia đình nên loại bỏ phần lá úa, dập nát và sắp xếp theo đặc tính của từng loại. Không để rau tiếp xúc trực tiếp với nước từ thịt, cá sống. Rau cần được rửa sạch dưới vòi nước sạch trước khi ăn hoặc chế biến; không dùng xà phòng hay chất tẩy rửa gia dụng để rửa rau.
Đối với rau muốn bảo quản đông lạnh trong thời gian dài, cần lưu ý không phải loại nào cũng phù hợp để cấp đông khi còn sống. Một số loại rau cần được chần sơ, làm nguội nhanh, để ráo rồi đóng gói trước khi đưa vào ngăn đông. Nếu cấp đông không đúng cách, rau có thể đổi màu, mất độ giòn và giảm chất lượng sau khi rã đông.
Với những gia đình thường mua rau ở quê, phương án hợp lý là mua lượng vừa đủ dùng trong vài ngày, ưu tiên sử dụng những loại dễ hỏng trước. Không nên tích trữ quá nhiều rồi để rau bị quên ở cuối ngăn tủ, vừa lãng phí vừa khó kiểm soát chất lượng.
7. Đừng cố sử dụng thực phẩm đã để quá lâu chỉ vì tiếc của
Tâm lý tiếc thực phẩm khiến một số người vẫn cố sử dụng thịt, cá hoặc đồ ăn đã bảo quản nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Tuy nhiên, thực phẩm có thể chứa vi khuẩn gây bệnh mà không xuất hiện dấu hiệu bất thường rõ ràng về màu sắc, mùi hay vị.
Nếu thực phẩm có mùi lạ, bề mặt nhớt, xuất hiện nấm mốc, bao bì rò rỉ hoặc có biểu hiện hư hỏng, cần loại bỏ. Tuy nhiên, ngay cả khi chưa có những dấu hiệu này, thực phẩm vẫn có thể không an toàn nếu đã được bảo quản sai cách hoặc ở ngoài nhiệt độ an toàn quá lâu.
Với thức ăn chín, nên chia thành các phần nhỏ, cho vào hộp nông, đậy kín và đưa vào tủ lạnh sớm sau khi nấu. Không nên để thức ăn trên bàn nhiều giờ rồi mới cất. Nếu muốn bảo quản lâu hơn thời gian sử dụng thông thường, gia đình có thể cấp đông các phần chưa dùng đến khi thực phẩm vẫn còn an toàn.
Mua thực phẩm ở quê để dùng dần là cách giúp tiết kiệm chi phí và chủ động bữa ăn. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ thực sự có ý nghĩa khi thực phẩm được vận chuyển, sơ chế, cấp đông và rã đông đúng cách. Thay vì mua quá nhiều rồi cố sử dụng cho hết, các gia đình nên tính toán lượng thực phẩm phù hợp, duy trì nhiệt độ bảo quản an toàn và loại bỏ những phần không còn bảo đảm chất lượng. Tiết kiệm thực phẩm là điều nên làm, nhưng không nên đánh đổi sức khỏe của cả gia đình chỉ vì tiếc một túi thịt hay vài con cá.