Theo kịch bản biến đổi khí hậu cập nhật năm 2025, Việt Nam có thể chứng kiến những thay đổi lớn về thời tiết trong các thập kỷ tới. Nhiệt độ trung bình tăng, số ngày nắng nóng gia tăng, trong khi những đợt rét đậm, rét hại có xu hướng giảm, đặc biệt tại khu vực miền Bắc.
Kịch bản biến đổi khí hậu mới bổ sung nhiều dữ liệu chi tiết
PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng thủy văn, Môi trường và Biển, cho biết kịch bản biến đổi khí hậu (BĐKH) phiên bản cập nhật năm 2025 có nhiều đổi mới về nội dung và cấu trúc. Tài liệu gồm 8 chương cùng các phụ lục chuyên sâu, bổ sung kịch bản khí hậu đô thị, các mức nóng lên toàn cầu, nguy cơ ngập và hướng dẫn khai thác dữ liệu.
Mùa đông ở Việt Nam có thể biến mất vào giữa hoặc cuối thế kỷ này. Ảnh: Tuấn Anh
Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, kịch bản BĐKH không phải là dự báo chắc chắn về tương lai mà là những giả định có cơ sở khoa học, phản ánh xu hướng khí hậu dựa trên mối liên hệ giữa hoạt động kinh tế – xã hội, phát thải khí nhà kính, biến đổi khí hậu và nước biển dâng.
Vì vậy, để sử dụng hiệu quả tài liệu này, các cơ quan và đơn vị cần xem xét phạm vi bất định, đồng thời lựa chọn kịch bản phù hợp với mục tiêu cụ thể. Với hoạt động quy hoạch, thiết kế theo những mốc thời gian xác định, Viện khuyến nghị sử dụng các kịch bản phát thải thấp, trung bình và cao. Trong khi đó, việc đánh giá rủi ro và xây dựng kế hoạch thích ứng linh hoạt có thể dựa trên các ngưỡng nóng lên toàn cầu.
So với các phiên bản trước, kịch bản năm 2025 được cải thiện về độ phân giải không gian, cung cấp dữ liệu chi tiết đến cấp xã và cập nhật theo từng thập kỷ. Ngoài nhiệt độ, lượng mưa, tài liệu còn bổ sung thông tin về gió, bức xạ, nhiệt độ bề mặt biển và các điều kiện khí hậu tại những đô thị lớn.
Một điểm mới đáng chú ý là việc đánh giá các hiện tượng cực đoan theo những ngưỡng nóng lên toàn cầu 1,5 độ C, 2 độ C, 3 độ C và 4 độ C. Khi nhiệt độ toàn cầu tăng, các hiện tượng cực đoan liên quan đến nhiệt độ, mưa và nhiều yếu tố khí hậu khác có xu hướng gia tăng cả về tần suất lẫn cường độ.
Lần đầu tiên, kịch bản cũng phân tích chuyên sâu tác động của biến đổi khí hậu đối với Hà Nội và TP.HCM, xem xét đồng thời ảnh hưởng của nóng lên toàn cầu và quá trình đô thị hóa. Qua đó, tài liệu làm rõ nguy cơ gia tăng nhiệt độ, nắng nóng, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị và mưa cực đoan.
Đối với nước biển dâng, kịch bản cập nhật dự tính mực nước biển trung bình toàn Biển Đông vào năm 2100 tăng khoảng 46,1 cm theo kịch bản thấp và 63,7 cm theo kịch bản cao. Trên toàn dải ven biển Việt Nam, mức dâng trung bình vào cuối thế kỷ theo kịch bản cao khoảng 61,9 cm, với cận trên lên tới 82 cm.
Bản đồ nguy cơ ngập cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực. Đồng bằng sông Cửu Long được xác định là nơi có nguy cơ ngập cao nhất, trong khi một số vùng ven biển Bắc Bộ và Trung Bộ có tỷ lệ ngập thấp hơn do đặc điểm địa hình.
Việt Nam có thể không còn mùa đông rõ rệt vào cuối thế kỷ
TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng, nhận định với kịch bản biến đổi khí hậu hiện tại, Việt Nam có thể không còn mùa đông như hiện nay vào khoảng giữa đến cuối thế kỷ XXI.
Theo chuyên gia, nhiệt độ tại khu vực nội đô Hà Nội và TP.HCM có xu hướng tăng nhanh hơn vùng ngoại ô do tác động kết hợp giữa biến đổi khí hậu toàn cầu và đặc điểm bề mặt đô thị. Những nơi có mật độ xây dựng cao, nhiều đường bê tông, nhựa nhưng ít cây xanh có khả năng hấp thụ và tích trữ nhiệt lớn hơn.
Hiện tượng này được gọi là đảo nhiệt đô thị, xảy ra khi các khu vực xây dựng dày đặc nóng hơn những vùng xung quanh có nhiều cây xanh và mặt nước. Mức chênh lệch nhiệt độ không cố định mà thay đổi tùy thời điểm trong ngày, mùa và điều kiện thời tiết.
Số liệu do TS Trương Bá Kiên công bố cho thấy Việt Nam đang nóng lên không chỉ ở nhiệt độ trung bình mà cả các mức nhiệt cực trị. Trong giai đoạn 1961-2023, nhiệt độ tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ tăng phổ biến khoảng 0,3-0,5 độ C mỗi thập kỷ.
Đến cuối thế kỷ XXI, trong giai đoạn 2081-2100, nhiệt độ trung bình năm của Việt Nam theo kịch bản phát thải trung bình SSP2-4.5 có thể tăng khoảng 2,1 độ C, với khoảng biến đổi từ 1,7-2,7 độ C. Theo kịch bản phát thải cao SSP3-7.0, mức tăng có thể lên tới 2,8 độ C.
Miền Bắc và Bắc Trung Bộ được dự báo tiếp tục chịu ảnh hưởng đáng kể, với mức tăng nhiệt độ trung bình năm có thể đạt 3-4 độ C.
Các mức nhiệt cực trị cũng được dự tính tăng mạnh. Khi mức nóng lên toàn cầu đạt 4 độ C, nhiệt độ tối cao cực đại tại Việt Nam có thể tăng 4,3 độ C, trong khi nhiệt độ tối thấp cực tiểu tăng 4,7 độ C.
Theo kịch bản SSP3-7.0, số ngày nắng nóng tại Việt Nam có thể tăng thêm 70-75 ngày, còn số ngày nắng nóng gay gắt tăng 20-30 ngày. Ngược lại, số ngày rét đậm, rét hại tại vùng núi Tây Bắc có thể giảm 20-50 ngày.
Nắng nóng cực đoan có thể gây ra nhiều hệ lụy đối với sức khỏe, làm tăng nguy cơ kiệt sức và số ngày có điều kiện nhiệt – ẩm nguy hiểm cho hoạt động thi công xây dựng. Bên cạnh đó, tình trạng này còn đe dọa an ninh lương thực và làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.
Bão mạnh, nước biển dâng làm gia tăng rủi ro thiên tai
Bên cạnh xu hướng tăng nhiệt, TS Trương Bá Kiên cảnh báo những thay đổi đáng lo ngại trong hoạt động của bão trên Biển Đông. Số lượng bão và áp thấp nhiệt đới có xu hướng tăng nhẹ, ở mức 0,16 cơn mỗi thập kỷ, nhưng số cơn bão mạnh từ cấp 12 trở lên tăng nhanh hơn, khoảng 0,38 cơn mỗi thập kỷ.
Khả năng và tần suất xuất hiện những siêu bão có sức tàn phá tương đương bão Yagi, với tốc độ gió trên 58 m/s, được dự báo gia tăng mạnh. Những cơn bão này có thể mang theo mưa cực đoan, gió giật dữ dội và sóng lớn, trực tiếp đe dọa hệ thống hạ tầng ven biển.
Trong khi đó, mực nước biển dâng trung bình có thể đạt 63,7 cm vào cuối thế kỷ theo kịch bản cao SSP3-7.0. Điều này khiến Đồng bằng sông Cửu Long và các tỉnh ven biển phía Nam đối diện nguy cơ ngập lụt lớn.
Tác động kết hợp của các yếu tố khí hậu cũng có thể khiến năng suất lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng suy giảm đáng kể. Tại các đô thị, điều kiện khí hậu thay đổi còn có thể làm gia tăng nguy cơ bùng phát những dịch bệnh như sốt xuất huyết.
Đề nghị đưa kịch bản khí hậu vào kế hoạch phát triển dài hạn
Trước những nguy cơ được nêu trong kịch bản mới, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh hai bài toán lớn cần tập trung giải quyết là nền nhiệt gia tăng và rủi ro từ các cơn bão mạnh.
Thứ trưởng đề nghị các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp chủ động khai thác thông tin trong kịch bản biến đổi khí hậu, lồng ghép dữ liệu vào chiến lược, kế hoạch sản xuất, kinh doanh và phương án quản trị rủi ro dài hạn.
Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Cục Biến đổi khí hậu khẩn trương phối hợp hoàn thiện hồ sơ, sớm trình Quốc hội thông qua Luật Biến đổi khí hậu, nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới phát triển bền vững và bảo đảm an toàn toàn diện.