Khác với nhồi máu não (tắc mạch), xuất huyết não là tình trạng vỡ mạch máu khiến máu tràn vào nhu mô não, tạo thành khối huyết tụ áp lực lớn. Căn bệnh này được ví như “quả bom hẹn giờ”, thường phát nổ vào những khoảnh khắc huyết áp biến động đột ngột trong sinh hoạt hàng ngày.
Phần lớn các ca xuất huyết não không diễn ra âm thầm mà liên quan chặt chẽ đến những thời điểm nguy hiểm. Tại những thời điểm này, sự dao động huyết áp đóng vai trò như “giọt nước tràn ly”, gây tổn thương nghiêm trọng cho các mạch máu não vốn đã mỏng manh.
Dưới đây là 10 thời điểm nguy hiểm người bệnh cần đặc biệt đề phòng:
1. Khi rặn đại tiện (đặc biệt ở người táo bón)
(Ảnh minh hoạ)
Hành động nín thở và dùng lực rặn khiến áp lực trong bụng và lồng ngực tăng vọt, kéo theo huyết áp tăng đột biến. Đối với những mạch máu đã xơ cứng hoặc có túi phình nhỏ, đây là cú hích cuối cùng gây vỡ mạch.
Lời khuyên: Cần ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước. Người cao huyết áp tuyệt đối không rặn quá sức và nên ưu tiên dùng bồn cầu bệt.
2. Khi cảm xúc bị kích động mạnh
Dù là phấn khích tột độ, tức giận dữ dội hay bi thương quá mức đều kích hoạt hệ thần kinh giao cảm. Điều này làm tim đập nhanh, co thắt mạch máu và tăng huyết áp trong tích tắc.
Lời khuyên: Học cách quản lý stress, tránh các cuộc tranh luận gay gắt hoặc xem phim ảnh có nội dung quá kích động.
3. Trên bàn tiệc rượu
(Ảnh minh hoạ)
Rượu bia ban đầu làm giãn mạch nhưng sau đó gây co thắt phản hồi, kích thích thần kinh trung ương làm tăng nhịp tim và huyết áp.
Lời khuyên: Hạn chế tối đa rượu bia, người cao huyết áp nên cai hoàn toàn và tuyệt đối không tắm nước lạnh ngay sau khi uống rượu.
4. Sáng sớm khi vừa thức dậy
Khung giờ từ 4h sáng đến 11h trưa được mệnh danh là “giờ ma quỷ” của bệnh tim mạch. Khi cơ thể chuyển từ nghỉ ngơi sang hoạt động, huyết áp sẽ tạo thành một đỉnh cao (đỉnh huyết áp buổi sáng).
Lời khuyên: Áp dụng quy tắc “3 lần 1 phút”: Tỉnh giấc nằm yên 1 phút, ngồi dậy trên giường 1 phút, đặt chân xuống đất ngồi cạnh giường 1 phút rồi mới đứng dậy.
5. Khi mải mê trên bàn cờ, bàn bài
Việc ngồi quá lâu gây ứ trệ tuần hoàn máu, kết hợp với căng thẳng và cảm xúc thắng thua tạo nên mô hình “Ngồi lâu + Stress” cực kỳ nguy hiểm.
Lời khuyên: Cứ 30-45 phút phải đứng dậy vận động. Giữ tâm thế giải trí nhẹ nhàng.
6. Khi gặp kích thích nhiệt (nóng – lạnh đột ngột)
(Ảnh minh hoạ)
Di chuyển từ phòng ấm ra trời lạnh hoặc tiếp xúc nước lạnh đột ngột khiến mạch máu ngoại vi co mạnh để giữ nhiệt, làm tăng sức cản mạch máu và huyết áp.
Lời khuyên: Giữ ấm đầu cổ khi ra ngoài. Sử dụng nước ấm gần với nhiệt độ cơ thể để tắm rửa.
7. Khi làm việc quá sức, kiệt sức
Thức khuya và lao động cường độ cao khiến mạch máu như sợi dây thun bị kéo căng liên tục, mất độ đàn hồi, trở nên giòn và dễ vỡ.
Lời khuyên: Cân bằng làm việc và nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc, tránh làm việc xuyên đêm.
8. Khi ho hoặc nôn mửa dữ dội
Tương tự như khi rặn, các cơn ho hoặc nôn mạnh làm tăng đột ngột áp lực lồng ngực và bụng, truyền lên não gây tăng áp lực nội sọ.
Ads
Lời khuyên: Điều trị dứt điểm các bệnh hô hấp mạn tính. Khi nôn cần nằm nghiêng để tránh sặc.
9. Khi ngủ ngáy như sấm (hội chứng ngưng thở khi ngủ)
(Ảnh minh hoạ)
Tình trạng ngưng thở khi ngủ gây thiếu oxy ngắt quãng, khiến huyết áp tăng vọt nhiều lần trong đêm, gây tổn thương nội mạc mạch máu.
Lời khuyên: Nếu ngáy to kèm mệt mỏi ban ngày, cần đi đo đa ký giấc ngủ và điều trị theo chỉ định.
10. Khi tự ý điều chỉnh thuốc huyết áp
Việc tự ý dừng thuốc hoặc uống theo cảm giác khiến huyết áp biến động như “tàu lượn siêu tốc”, rất dễ gây vỡ mạch tại các điểm yếu.
Lời khuyên: Tuân thủ uống thuốc đúng giờ, đúng liều lượng theo chỉ định của bác sĩ.
Dấu hiệu cảnh báo và cách sơ cứu “3 nên – 3 không”
Cần đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu
– Đau đầu dữ dội đột ngột (cảm giác như búa bổ).
– Yếu hoặc tê bì một bên người (méo miệng, rơi đồ vật, đi không vững).
– Rối loạn ngôn ngữ (nói ngọng, không hiểu lời người khác).
– Mắt mờ đột ngột hoặc nhìn đôi.
– Chóng mặt, nôn mửa kiểu phun tia.
(Ảnh minh hoạ)
Quy tắc sơ cứu tại chỗ
– 3 nên
+ Gọi ngay cấp cứu 115.
+ Để bệnh nhân nằm phẳng, đầu nghiêng sang một bên (tránh sặc chất nôn).
+ Nới lỏng cổ áo, giữ đường thở thông thoáng.
– 3 không
+ Không lắc mạnh, cõng hay bế xốc bệnh nhân.
+ Không cho ăn uống hay tự ý cho uống thuốc hạ áp.
+ Không bấm huyệt nhân trung (có thể gây khó thở hơn).
Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc kiểm soát tốt huyết áp và tránh xa 10 thời điểm nguy hiểm nêu trên chính là cách hiệu quả nhất để bạn tháo ngòi nổ cho “quả bom” trong não mình.